مرگ تدریجی هویت حیات بخش

مـرگ تـدریــــجـی هـویـــــت حــیــات‌بــــخــش

(روایتی از سرگذشت باغ‌های قصردشت شیراز )

مجتبی هوشنگیان شیرازی
سینا کرمی راد

معرفی
به نظر می‌رسد پیش از اینکه باغ را بستری الحاقی در جهت تلطیف فضای مجتمع (زیستی) شهر شیراز بنامیم، باید آن را عنصری برای خلق ساختار امروزی شهر در نظر بگیریم. در این نوشته سعی بر آن شده تا باغ‌های غیرحکومتی و غیررسمی شیراز و تاثیرات آن بر اکوسیستم شهر و همچنین فرصت‌ها و تهدیدهای آن مورد بررسی قرار گیرد. باغ‌های مذکور تحت عنوان پهنه‌ی باغ‌های قصردشت شناخته می‌شوند؛ قصردشت نام محله‌ای در غرب و شمال غرب شیراز است که البته با توسعه ی شیراز، هم‌اکنون در بطن شهر واقع شده است. مساحت این منطقه حدود پنج درصد از کل وسعت شهر شیراز است، به لحاظ موقعیت جغرافیایی این باغات در مسیر ورودی باد غالب از شمال غرب به ناودیس شهر شیراز قرار گرفته و از سوی دیگر چون در ارتفاع بلندتری نسبت به جلگه شهر شیراز قرار دارد، در راستای تأمین رطوبت و تغییر خرداقلیم و همچنین به‌عنوان تصفیه‌کننده‌ای قوی، نقش بسزایی دارند. به لحاظ فرهنگی و تاریخی نیز محله ی قصردشت، با پیشینه‌ی بومیِ خود یکی از اصیل‌ترین محله‌های شیراز است. شرایط خرداقلیم در شهرها به طور کامل متأثر از موقعیت جغرافیایی و اقلیم محلی آن بوده، اما از سوی دیگر تحت تأثیر فعالیت‌های انسانی و محیط مصنوع آن نیز است. خرداقلیم شهری از دو لایه در دو مقیاس شکل می‌گیرد: لایه ی مرزی هوا و لایه ی چتر شهری . اقلیم محلی در لایه ی چتر شهری در فواصل کوتاه مابین ساختمان‌ها و درختان تغییر می‌کند. لایه ی مرزی هوا همگن و ثابت‌تر از آن است که تحت تأثیر ویژگی‌های شهری قرار گیرد؛ اما به هر حال تغییرات لایه ی چتر شهری در کل می‌تواند لایه ی مرزی را نیز تحت تأثیر قرار دهد (کرمی راد, سینا, بنازاده، زارعی, هانی، قزلباش، 2019، صفحات. 183-202). مجموعه باغات قصردشت با مساحت وسیع خود می‌توانند به‌عنوان یک لایه ی چتر شهری عمل کرده و اقلیم کلان شهر شیراز را بهبود ببخشند و از افزایش دمای جزیره ی گرمایی دربرگیرنده ی شیراز جلوگیری به عمل آورند.